Jan Němec & Jana Šrámková: Intymny dialog o przestrzeni

Jan Němec

Czeski pisarz, dziennikarz i publicysta. Urodził się w 1981 roku. Jest autorem powieści Dějiny světla (2013, w Polsce ukazała się w 2017 roku pod tytułem Historia światła w tłumaczeniu Katarzyny Bańki nakładem wydawnictwa Książkowe Klimaty) poświęconej życiu fotografa Františka Drtikola, za którą otrzymał Nagrodę Literacką Unii Europejskiej, oraz autofikcyjnej książki Možnosti milostného románu (2019) nominowanej do nagrody Magnesia Litera. Wydał także tomy opowiadań Hra pro čtyři ruce (2009) oraz Liliputin (2022). Wraz z Petrem Viziną opracował tom rozmów o duchowości Znamení neznámého (2021). Stworzył antologię najlepszych opowiadań napisanych w czeszczyźnie po 1989 roku Na solar – Nejlepší české povídky od roku 1989. Jego utwory zostały przetłumaczone na kilkanaście języków.

Najnowsza powieść Byt (2024), napisana wspólnie z Janą Šrámkovą, ma formę intymnego dialogu o przestrzeni, którą zamieszkujemy, o śladach przeszłości oraz o granicach tego, co jesteśmy w stanie sobie nawzajem wyznać. Němec pracował jako wykładowca akademicki, pełnił funkcję przewodniczącego czeskiego Stowarzyszenia Pisarzy, przez wiele lat był redaktorem wydawnictwa Host, a od 2022 roku jest redaktorem naczelnym miesięcznika literackiego o tym samym tytule.

Pisarz przypomina iluzjonistę. Tworzy iluzję, że inni mają wszystko przed oczami, ale to, co najważniejsze, w rzeczywistości pozostaje niewidoczne – powiedział w wywiadzie dla magazynu Heroine.

Jana Šrámková

Pisarka, autorka książek dla dorosłych i dzieci, a także scenarzystka i pedagożka twórczego pisania. Urodziła się w 1982 roku. Studiowała teologię w Ewangelikalnym Seminarium Teologicznym, twórcze pisanie na Akademii Literackiej Josefa Škvoreckiego oraz twórczość sceniczną na Wydziale Teatralnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze. Jej debiutancka nowela Hruškadóttir (Labyrint, 2009), napisana pod kierunkiem Danieli Fischerovej, spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem krytyki i czytelników oraz została uhonorowana Nagrodą Jiříego Ortena. Punktem wyjścia dla tej książki była inspiracja biblijną Księgą Hioba – autorka zastanawiała się nad tym, jak cierpienie jednej osoby dotyka również jej otoczenia. Rok później Šrámková opublikowała ilustrowaną przez Alžbětę Skálovą baśń Putování žabáka Filemona opowiadającą o pluszowej zabawce poszukującej swojego domu. W kolejnych latach ukazały się także krótkie formy dla dzieci, m.in. O panáčkovi i Kolala petřínská. W prozie Zázemí (Fra, 2013; pol. wyd. Zaziemie, 2014, przeł. Michał Fijałkowski) powraca do wspomnień z dzieciństwa i relacji z babcią, budując narrację z fragmentów pamięci, w której ważną rolę odgrywa dom jako przestrzeń bezpieczeństwa i tożsamości.

Šrámková jest również autorką scenariuszy – pracowała przy komiksach (nagroda Muriel za Matyldę a Růžového vlka), filmie animowanym (Tonda, Slávka a kouzelné světlo, nagroda Czeski Lew) oraz projektach teatralnych. Za książkę dla dzieci Fánek hvězdoplavec otrzymała nagrodę Magnesia Litera. Publikowała w czasopismach kulturalnych, takich jak „Brána”, „Respekt” czy „A2”, współpracuje także z Czeskim Radiem. Prowadzi zajęcia z twórczego pisania, zajmuje się redakcją i krytyką literacką. Pisze powoli, mieszka na Vysočinie, gdzie – jak sama podkreśla – oprócz literatury ważną częścią jej życia jest także prowadzenie ogrodu.

Chyba definiuje mnie to, że przestały mnie fascynować grube powieści i wielkie, zwarte historie z wyraźnie wyznaczonym początkiem, punktem kulminacyjnym i zakończeniem — takie, które koniecznie muszą do czegoś prowadzić i jakoś się skończyć – powiedziała w wywiadzie dla portalu Novinky.cz.